2008 жылдың соңында Firefox браузері өзінің даңқы мен танымалдылығының шарықтау шегіне жетті және оның 1,5 миллиард интернет пайдаланушылары арасындағы үлесі 20% құрады. Индонезияда, Македонияда және Словенияда Mozilla браузерінің үлесі 50% -дан асты. "Біздің аталған аймақтардағы үлесіміз ессіз болып өсті", — деп жазды сол кезде Mozilla президенті болған Кен Коваш блогында. 15 жылға жуық уақыттан кейін бір кездері танымал болған браузердің болашағы соншалықты жарқын емес сияқты.
Қазіргі уақытта Firefox—тың барлық құрылғылардағы үлесі 4%-дан аз, ал мобильді құрылғылардағы үлесі 0,5%-дан аспайды. "Бес жыл өткенге көз жүгіртсек, нарықтағы үлесімізге және сол кезде жарияланған статистикаға қарасақ, құлдырауды жоққа шығаруға болмайды. Соңғы екі жылда біз айтарлықтай төмендеуді байқадық", — деді Mozilla вице-президенті Селена Деккельманн (Selena Deckelmann). Компанияның жеке статистикасы 2019 жылдың басынан 2022 жылдың басына дейін шолғышты белсенді пайдаланушылар саны 30 миллион адамға азайғанын айтады.
Firefox Netscape көлеңкесінен шыққаннан бері өткен екі онжылдықта браузер интернеттегі құпиялылық пен қауіпсіздік стандарттарын қалыптастыруда шешуші рөл атқарды. Дегенмен, компания соңғы жылдары қиын кезеңдерді бастан өткергені анық. Браузердің нарықтағы үлесінің төмендеуі 2020 жылы компания қызметкерлерінің бірнеше жаппай жұмыстан босатылуына әкелді. Сонымен қатар, Mozilla-ның Google-мен іздеу келісімінің мерзімі келесі жылы аяқталады, бұл кірістер мен пайдаланушылар базасының одан әрі төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұл компанияның талдаушылары мен бұрынғы қызметкерлерін Firefox-тың болашағы туралы ойлануға мәжбүр етеді.
Firefox-тың тағдыры жалпы интернет үшін үлкен маңызға ие. Көптеген жылдар бойы браузер Chrome браузерінің ең күшті бәсекелесі және құпиялылыққа бағытталған жалғыз балама болып қала берді. Қазіргі уақытта Chrome 65% үлеске ие — бұл адамдардың интернетті қабылдауына үлкен әсер етеді, сонымен қатар Google-ға компания имиджін қалыптастыруға көмектеседі.
"Chrome жұмыс үстелі браузерлерінің соғысында жеңіске жетті. Қазіргі уақытта Firefox браузерлер нарығындағы қандай да бір үлестің қайтарылуын күту өте орынды емес", — деп түсіндірді өнімді бұрынғы әзірлеушілердің бірі. "Пайдаланушылар Firefox күлден шықпайтынын түсінуі керек", — дейді Mozilla-ның тағы бір бұрынғы қызметкері.
Mozilla мен Google браузерлер нарығында бәсекелес болғанымен, олар серіктес болып табылады. Жыл сайын Google Mozilla-ға Firefox-та әдепкі Google іздеу жүйесі болғаны үшін жүздеген миллион доллар төлейді. Кейбір мәліметтер бойынша, қазіргі уақытта өтемақы мөлшері шамамен 400 миллион долларды құрайды. Mozilla компаниясының 2020 жылғы қаржылық есебіне сәйкес, компанияның кірісі 496 миллион долларды құрады, іздеу жүйелеріндегі роялти үлесі 441 миллион долларды құрады. Mozilla-ның басқа серіктестері бар, мысалы, Ресейдегі Яндекс.
Соңғы рет Mozilla мен Google арасындағы келісім 2020 жылы ұзартылды және ол 2023 жылы тоқтатылады. Статистика келісімге қол қойылғаннан бері Firefox-тың браузерлер нарығындағы үлесі 1%-ға төмендегенін көрсетеді. Компанияның жеке мәліметтері бойынша, ай сайынғы белсенді қолданушылар саны бір деңгейде қалып, 215 миллион адамды құрайды. Mozilla келісімді ұзарту бойынша Google-мен келіссөздер жүргізіліп жатқаны туралы деректерді жарияламады.
Компания ұзақ мерзімді перспективада пайда табу жолдарын әртараптандыру қажет екенін мойындайды. Бұл бағыттағы жұмыстар 2019 жылы басталды. Қазіргі уақытта Mozilla арсеналында ақылы премиум жазылымды, сондай-ақ екі VPN өнімін тіркеу мүмкіндігі бар Pocket қызметі бар. Сонымен қатар, компания Firefox-та ашылатын жаңа қойындыларда осы түрдегі мазмұнды көрсету арқылы жарнамаға көбірек көңіл бөле бастады. Mozilla-ның жазылымдар мен жарнамалардан түскен жалпы табысы 2019 жылы 14 миллион доллардан 2020 жылы 24 миллион долларға дейін өсті. 2021 жылдың қорытындысы бойынша жазылымдар мен жарнамалардан түсетін табыстың үлесі 14% құрайды деп болжанған. Mozilla-ның Google-ға тәуелділігін азайтуға деген ұмтылысы "сау" бизнес үлгісін құрудың кілті болып табылады.
Жаңа кіріс ағындарын табудың қысымы Firefox браузерлер нарығындағы ең күрделі бәсекелестікке тап болған кезде пайда болды. Көптеген онлайн шолушылар нарықта алға жылжу үшін құпиялылыққа баса назар аударады. Firefox, DuckDuckGo, Brave, Vivaldi және Safari ең сезімтал браузер болып саналатын Tor-ға қосылды.
Мобильді құрылғылар сегментінде Mozilla-да Android және ioS жүйелеріне арналған стандартты Firefox-тан басқа Firefox Focus браузері бар, ол құпиялылықтың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Компания бұл өнімдер әртүрлі пайдалану жағдайларына арналған деп санайды, сондықтан қазіргі уақытта олардың бір бүтінге бірігуі туралы сөз қозғалмайды. Сондай-ақ, Firefox басқа құпия браузерлермен бәсекелес болғанымен, ол міндетті түрде мұндай мүмкіндіктерді енгізген бірінші өнім емес екенін атап өткен жөн. Мысалы, cookie файлдары арқылы пайдаланушының әрекетін бақылауды автоматты түрде блоктау Safari-де алғаш рет пайда болды.
Мамандар компанияның болашақта табыс көздерін қалай әртараптандыратыны және оның тұрақты күйде қала алатыны туралы алаңдаушылық білдіруде. Firefox-тың бұрынғы әзірлеушілері Mozilla негізгі браузерді дамытуға көбірек күш жұмсай отырып, белгілі бір стратегияны ұстануы керек деп санайды. "Бұл негізінен құпиялылық үшін оңтайландырылған браузер, бірақ сонымен бірге олар әртүрлі бағыттар бойынша әрекет ету арқылы одан көбірек құндылық алуға және одан кірісті сығуға тырысады", — деп есептейді Mozilla компаниясының бұрынғы қызметкерлерінің бірі.
Mozilla үшін Firefox-ты одан әрі дамытудың негізгі бағыттарының бірі браузерді жекелендіруге үлкен мүмкіндіктер беру болып табылады. Әзірлеушілер браузердің функционалдығын арттыруға тырысқысы келеді, осылайша ол адамдардың интернетте көбірек уақыт өткізу үрдісіне сәйкес келеді. Жақында браузердің Android нұсқасы құпия сөз реттеушісінің жаңартылған дизайны мен мүмкіндіктерін алды. Алдағы уақытта Mozilla бұл бағытта жұмысын жалғастырады, осылайша пайдаланушылар Firefox-ты жекелендіре алады.
"Нәтижесінде адамдар браузерден не күтетініне сенімді емеспін, бірақ біздің ниетіміз әрқашан пайдаланушыларды бірінші орынға қоюда болады", — деді Селена Декельманн. Ол сондай-ақ Firefox-тың табысты болуы үшін Chrome немесе Safari сияқты үлкен болуы міндетті емес екенін айтты. "Біз шынымен қалайтынымыз - өміршең балама болу. Біз бұл интернетті барлығына жақсырақ етеді және пайдаланушыларға әртүрлі опцияларға ие болуға мүмкіндік береді деп сенеміз", — деді Декельманн.
